kapgel.com

Öncelikle bir özür boçluyum. Yarın demiştim ama o kadar çok iş girdi ki araya..

Kapgel ile başlayalım yapılabilirlik analizine…

Motor kurye kullanmaya karar verilmiş. Bunun için yapılması gereken şey İstanbul’u Bölgelere ayırmak. Her bölgede belirli sayıda kuryenizin olması lazım. İstanbul bu açıdan bence 50-60 bölgede halledilebilir bir şehir. Analizimizi bir bölgede yapalım, çünkü uygulamamız bu modeli çalıştırmaya uygun. Yani verimsiz bir bölgeyi “çat” diye kapatabilirsiniz. O bölgedeki bir kullanıcınız, uygulamayı açtığında, “Size yakın bir kurye bulunmamaktadır” mesajıyla karşılaşır ve kaderine küser. (Yatırımcı için iyi bir özellik olabilir ama yatırım için çok kötü puan!)

Neyse, analize devam edelim. Bir bölgeyi 2 ya da 4 motor kurye ile yapmaya karar verdiniz. 2 kurye kullanalım. Bölgeyi kuzey-güney olarak bölelim. Kullanıcınız uygulamayı açtığında kendisine yakın kuryeyi gördü ve siparişini verdi. Siparişin kaç paralık bir sipariş olduğunun önemi yok. Kuryeniz ürünü satan dükkâna gitti, parasını ödeyip siparişi aldı ve müşterinize götürdü. Siz de 5 TL hizmet bedeli tahsil etti. Dükkândan aldığı fişi de müşterinize teslim etti. Siz, ciro hanenize 5 TL yazdınız. Bu 5 TL nin iş akışına bakmak lazım değil mi? Bakalım o zaman…

Bu kurye bir günde kaç teslimat yapabilir? Bu modelde kuryenin her bir sipariş için 20-50 dakika harcaması gerekir. Detaylı inceleyelim mi?

Sipariş mesajı geldi, okudu anladı. 2 dakika. Gitti siparişi verdi. 7 dakika diyelim mi? Aldı, size getirdi 30 dakika…  30 dakikadan önce yapabileceğine inananlar yakında kuracağım “Wishfull Thinking” derneğine üye olsunlar.

8 saatlik bir çalışma diliminde bir kurye %100 verimle İstanbul’da 10 ila 24 teslimat yapabilir. Yani günlük cirosu 50 ila 120 lira arası olabilir. 10 ila 24 dememin sebebi İstanbul’un coğrafi yapısı. Kadıköy’de, elinizde yeterli adres varsa 50 teslimat bile yapabilirsiniz. Ama Çekmeköy’de durum değişir. Bir siteye girebilmeniz bile 10 dakika sürer.

Bu %100 verimle mümkün olabilir. Ne yazık ki gerçek hayatta %100 verim mümkün değil. Müşterilerden günde 24 sipariş alsanız bile bu siparişler hep üst üste gelirler. O sırada kuryeniz bir dükkânda diğer müşterinin siparişinin hazırlanmasını bekliyor olur.

Gerçekçi olmak gerekirse bir kurye bu sistemde en fazla 15 teslimat yapabilir. Yani günlük ciro 75 lira. Aylık ciro ise 2.250 TL. Motor kurye maliyeti… en az 2.500 TL. Battınız yani. Bu hesabı firmanın lojistik yetkilisine anlattığımızda, “2 yıllık zarara dayanmayı göze aldık.” demişti. Bir kuryenin bir seferde birden fazla teslimat yapabileceğine inanıyordu. Yani, bir kurye 4 siparişi aynı anda alacak, 40-50 dakikada 4 teslimat birden yapabilecekti. Olur mu, siz karar verin. Ben bu işin olurunu göremedim ne yazık ki… Meleklerin yatırım yaptığı bir iş oldu.

Şimdi gelelim getir.com’a. Analizi daha zor bir senaryo. Her hizmetten 5 TL alıyorsunuz. Ayrıca sattığınız her üründen belirli bir yüzde kar ediyorsunuz. Bazı ürünlerde %5 bazı ürünlerde %50 olabilir bu marj. Ancak (benim hiç sevmediğim) stok maliyeti işin içine karışıyor. Stok tutmak zorunda olmak beni çok geriyor. Depo hırsızlığı uzmanlığım! Yanlış anlamayın lütfen “Depo yönetim Yazılımı” yazıyorum ondan…

Üstüne üstlük, (gene sevmediğim) yatırım faktörü var. Kapgel örneğinde motor kurye kiralanıyordu. Yani yatırım maliyeti sıfırdı.

Getir örneğinde ise araç yatırımı ve sürücü çalıştırma seçilmiş gibi göründü gözüme. Analiz azıcık daha karmaşık olacak hazır olun. O da bir sonraki yazı! 😊 (Yarın demeye korkuyorum…)

Yemek sektörü ve Lojistik

Kendime çok kızdım. Yemeksepeti.com dan çok sık olmasa da sipariş veririm. Gelen kuryeler genellikle bir magnet bırakırlar, ve cesaret edebilenler, “abi, telefonla sipariş ver, daha iyi olur” u telkin etmeye çalışırlar. Genellikle aldırmam, çünkü sitenin bana sunduğu rahatlığı telefonun karşısındaki, sipariş alan kişi hiçbir zaman sunamaz. (Bir istisnası Abooov kebap ve kurye Ömer. O ikna etti beni her nasılsa)

Ancak iki gün önce yaşadığım tecrübe beni komple değiştirdi. Fast food meraklısı değilim ama bazı tatları çok güzel bulurum. Bir tanesi “acılı whopper menü, extra soğan”dır. Diğeri “Kentucky Hot Wings.”  Herkesin bunu yapmaya hakkı olduğunu biliyorum. Sevgilim de sever acılı whopper.

“Ya, dışardan bir şeyler söyleyelim bu akşam, acılı whopper çekti canım.” dediğinde başladı benim curcunam.

Dertlendi sevgilim sonra, “Çok pahalılaşmış ama 26,50 TL olmuş” dedi.  Oysa ben iki gün önce eve dönerken bir kaçamak yapmış Burger King’e uğramış ve aynı menüyü 20,50 TL ye yemiştim. Yemeksepeti.com tiklagelsin.com sitelerinde whopper menü 26,50 TL oysa mağazaya gittiğinizde 20,50 TL.

Gözlerime inanamadım. Tabi ki gittim aldım.

Düşünebiliyor musunuz, 4 menü sipariş etseniz 24 lira fazla ödeyeceksiniz. Kentucky Fried Chicken ı kontrol ettim sonra, onlar Burger King kadar acımasız değiller. Yemeksepeti fiyatları menü başına sadece 1 TL pahalı.

Bir daha asla yemeksepetinden sipariş vermeyeceğim. Gidip kendim alırım.

Bu arada Buger King ve KFC ye daha çok kızdım. Bunun sebebi Fiyuu denilen şirket diye düşünüyorum.

Gökten üç elma düşmüş…

Tarihi çok net hatırlıyorum. 23 Nisan 1995. Çünkü 23 Nisan 1994 ve 23 Nisan 1996 da da Express Kargo’da çalışmıyordum ve 23 Nisan çocuk bayramıydı.

Bir gün önce yürütme kurulu toplantısında Batı Karadeniz dağıtım sorunları konuşulmuştu. Hiç ilgisiz biçimde Zonguldak şubesinin açılması kararı çıktı toplantıdan. Kahraman’da. “Tamam yarın hallederim Zonguldak şubeyi” dedi.

Toplantı çıkışı, Kahraman koluma girdi, “Fatih bey şubeyi ben yarın açarım ama heyecandan unutmuşum, benim araba bakımda, yarın birlikte gidip şubeyi birlikte açalım mı?” dedi. Hiç aklıma 23 Nisan’ın tatil olduğu falan gelmedi, akşam o zamanki eşimle bir miktar tartıştık da…

Ama sabahın karanlığında ben onu aldım, yola çıktık. Sabah 9 gibi Zonguldak’taydık.

Benim Zonguldak’a hayatımda ilk gidişim. Kahraman’da ilgisiz bir sebeple bir kere gitmiş.

“Nereye gideceğiz?” diye sordum şehire girdikten hemen sonra. “Sağdan devam edin Fatih bey” dedi. Sağ tarafta kocaman bir “Taşıt Giremez!” levhası. “Girilmez” diyor  dedim. “Yok, yok gir.” dedi

Girdim, ve 10 metre sonra burun buruna geldik bir arabayla.

O arabanın üstünde mavi kırmızı ışıklar yanıyor ve üstünde “155 Trafik” yazıyor.

Direksiyondaki polis bana vücut lisanıyla dedi ki.. “Bilader, ne iş?”

Ben de ona vücut lisanımla, “Ben de bilemedim valla.” dedim…

Ya vücudum çirkindi, ya lisanda aksanım bozuktu, ama direksiyon yanında oturan polis arkadaş elinde makbuzu ile indi arabasından benim yanıma geldi.

“Beyefendi, hayırdır?” dedi. “Bilader, ne iş?”in resmi söylenişi böyledir.

“Memur bey, ben ilk geliyorum Zonguldak’a” dedim. “Birsürü bando falan da vardı yolda bilemedim nereden merkeze gideceğimi.” deyince güldü memur bey. “Tamam siz geri çıkın, biz geçelim, malum biz de görevliyiz bayram sebebiyle, sonra devam edersiniz, en kestirme yol burası” dedi. “Bilmeden doğru gelmişsiniz” diye dalgasını da geçti. Tarfik polis arabasına yol verdik, sonra girilmez olması gereken o yoldan devam edip şehir merkezine ulaştık.

Ulaştık ama ne yapacağımızı hala anlamamıştım. Sordum Kahraman’a, “Şube yeri nasıl bulacağız?” diye.

“Kolay” dedi. Baktım hızlı hızlı bir yere gidiyor, takip ettim.

Yurtiçi Kargo şubesi önündeyiz. Azıcık tedirgin oldum açıkçası. Şubenin önü bir karnaval, İstanbul kamyonu indiriliyor. Bir bağırış çağırış. Kahraman kuryelerden birini kolundan tuttu, “Şube müdürü nerede?” diye sordu.

Bir kuryeye “Yetkili biri ile görüşmek istiyorum” derseniz. “Buyurun benim.” der müdürünü korumak içgüdüsüyle. Müdür nerde?” derseniz, “Aha orda” diye gösterir müdürü. Müdüre gittik, Kahraman “Selamünaleyküm” dedi, müdür de “Aleykümselam” dedi.

Kahraman, “Ben Express Kargonun bölge müdürüyüm, Zonguldak’ta şube açacağız, bildiğin bir yer var mı?” diye sorunca, müdür bir heyecanlandı. “Olmaz olur mu müdürüm, benim kayınço yeni bitirdi inşaatı. Ben bizimkilere yalvarıyorum ama ikna edemiyorum tutmaya” diyerek bizi ışıl ışıl bir binaya götürdü. Köşedeki bakkala rica etti kayınçosuna telefon ettirdi. (Sene 95 cep telefonları çıkmış ama çok pahalı) Kayınço da koşarak geldi. Şartlar çok uygun ama Kahraman “Biz azcık daha bakalım” diye beni kolumda tutup uzaklaştırdı. Sonra Aras Kargo şubesine gittik. Orada müdürü bulduk. O da aynı adresi göstermez mi? O da diyor ki, “Merkeze yalvardım ama, pahalı deyip kiralamıyorlar o yeri.”

Ona da teşekkür edip ayrıldık.

“Müdür bulmak lazım Fatih bey azıcık dolaşalım şehirde.” diyen Kahraman’ın peşine takıldım. Hızlı adımlarla Levi’s bayini bulduk ama patron dükkânda değil. Levi’s bizim en önemli müşterimiz. Zonguldak şube açma kararının en büyük tetikçisi. Şikâyet edip duruyor sürekli, “Malım geç geliyor” diye.

Patrona telefon ettirdik, onu beklerken birer çorba içtik bir esnaf lokantasında.

Patron geldi.

Kahraman hem kendini hem beni tanıttı.

“Sizin haklı şikayetleriniz için geldik” dedi. “Zonguldak’ta şube açacağız ama tüm arayışlarımıza rağmen iyi bir şube müdürü adayı bulamadık, sizin bize bir öneriniz olabilir mi?” deyince adamın yüzü ışıldadı. “Benim yeğen var” dedi.  Bir yıl oldu mezun olalı üniversiteden. Bölümünü bilmiyorum ama ODTÜ mezunu, sizi onunla görüştüreyim” diye koştu dükkâna telefon etmeye. Kahraman diyor ki, “Ya tatil günü sizi çok meşgul ettik, bizim de vaktimiz dar, İstanbul’a dönmemiz lazım” Adam koşarken “beş dakikaya gelir ya siz de bir daha zahmet etmezseniz buralara kadar”. Bi taraftan da tezgahtara diyor ki, “Kızım çay söyleyin misafirlerimize, çabuk, çabuk koşsana kızım” diye koşturuyor kızı.

Neyse, yeğen geldi. Pırıl pırıl bir delikanlı. Sonradan Express Kargonun en iyi şube müdürlerinden biri olduğunu biliyorum.

O şube müdürümüz,

O kirası yüksek denilen şubeyi Yurtiçi Kargo şube kirasının altına tuttu.

Yeğeni olduğu için değil, hizmeti iyi verdiği için Levi’s bayisi asla bir daha şikâyet etmedi.

Masal diyorum ya… Bitireyim bu yazıyı da…

Gökten üç elma düşmüş…

Farklılıklar ve ÇÖZÜM!

Bu sektörde farklı olanlar da oldu elbette.  Bilinçli farklılar mı bilmiyorum. Varan Kargo Tamamı ile tesadüf bir farklılıktır.

Bu kargo işleri benim anlattığım gibi kendi içinde debelenirken, Varan Otobüs firması dosya ve ufak paket taşımaya başladı, adına da “Varan Kargo” dedi. Fiyatlar kargo firmalarının bir tık üstünde. Gelip adresinizden almıyorlar, gönderinizi de alıcısı gelip Varan şubesinden almak zorunda. Yani adresten alma ve adrese teslim maliyetleri sıfır. İşin ilginci taşıma maliyetleri de sıfır çünkü otobüsün bagajına koyuyorlar paketleri. Çok fazla kargo olursa otobüsün arkasına bir römork bağlıyorlar. Otobüs zaten gidiyor gideceği şehre. Hemen hemen sıfır maliyetle inanılmaz paralar kazandılar. Artık otobüs bagajında kargo taşımak yasak. Niye yasak hiç anlayamıyorum. Ajlan, Express Kargoyu otobüs bagajlarında başlatmıştı.

Varan Kargo ne zaman ki “gerçek kargo” (ne demekse?) yapmaya çalışıp diğer kargo şirketlerine benzediyse, zarar edip kapattılar.

Şikayetlere bakınca, Türkiye’de kargo işinin “doğru” yapıldığını söyleyebilmek mümkün değil. Öylesine yanlışlar yapılıyor ki e-ticaret firmaları kendi dağıtım şirketlerini kuruyorlar ve bunun için büyük paralar harcamalarına rağmen “efsane cuma” günlerinden tertemiz çıkamıyorlar.

Bu noktadan sonra çözüm var mı?

Tabi ki var.

Çözüm:

Segmentasyon.

Kargo işi o kadar büyük bir lokma oldu ki, bir kerede ısıracak bir ağız mevcut değil. Parçalara böleceksiniz. Küçük lokmaları doğru ağızlarla ısıracaksınız. Şirketinizi kolayca ısırılabilecek lokmalara böleceksiniz. Hukuki ve mali olarak değil, yönetim açısından böleceksiniz. İlk iş dosya dediğiniz zarfları ayırmak olmalı. Zarfların şehirlerarası taşıması hiçbir şekilde sıkıntı değil. Bu konuda diğer organizasyonlarla iş birliği yapmakta da sıkıntı yok.

Sanayi müşterileriniz tamamı ile ayrı bir organizasyonda yönetilmeli. Onlar, farklı bir hizmet istiyorlar çünkü. Onlar gerçek anlamda “Lojistik Hizmet” istiyorlar. Zarf müşterileri böyle bir hizmet istemiyorlar.

E-Ticaret müşterileri ise bambaşka bir segment. Bambaşka yönetilmeli. E-ticaret kargosunu aldığınızda evrakı ve etiketi müşteri tarafından hazırlanmalı ve kolinin üstünde olmalı. Kolinin üstündeki karekodda hangi kamyona yüklenebileceği yazmalı. Hangi araçla, saat kaçta müşteriye teslim edileceğini hesaplayabilmeniz lazım. Gelen kolilerin sayısının kapasitenizi geçmesi durumunda, yazılım, CEO’nun poposuna elektrik vermeli ve uykusundan uyandırabilmeli. Araç, kurye bulunması lazım.

Şu anda herkesin uyanması lazım artık. Bu sektör bambaşka bir sektör ve bu sektöre para yatıranlar çok büyük paralar kazanacaklar.  Bunun için e-ticaret firmalarının kullanacakları yazılımları siz üretmeli ve onlara bedava vermelisiniz.

7/24 simgesi rüyanıza girmiyorsa, Pazar sabahı, bir adamın sevgilisine bir gül teslim etmeyi taahhüt etmeyi hayal edemiyorsanız, lojistik sektörü artık size göre değil demektir.

Bu sistemleri tepeden yönetebilmek için tek çareniz var: Yazılım.

Şu anda kullandığınız yazılımı çöpe atıp, yepyeni bir yazılım üretmeniz lazım. Kullandığınız barkod sistemini terk edip 4000 karakter depolayabilen karekod sistemlerine geçmeniz gerek. Taşıma evraklarınızı yeniden tasarlamalı, hatta hepsini yok etmelisiniz. Kullandığınız barkod okuma cihazlarını çöpe atmalı, her şeyi mobil uygulamalarla halletmelisiniz. Teslimatta imza almak (zaten almıyorsunuz) bitti artık. Kuryeleriniz bunu anladıkları için imza almadan gidiyorlar. Ama müşterinin, kapının bir fotoğrafını çekebilirler. Hatta müşteriyle selfie bile çekebilirler. (Şaka falan değil!)

Bu devrimi gerçekleştiremezsiniz, yok oluşa evrileceksiniz.

Çözüm var, ama bunları yapabilecek vizyona sahip patronlar ve yöneticiler var mı bilmiyorum.

Kendim için dilediğim şeyi, sizler için de diliyorum.

Tanrı Türkiye’de herkese sipariş verdiğini ertesi gün (daha iyisi gün içinde) teslim almayı nasip eylesin.

Amin.

Kargo Sektörü evriliyor ama nereye doğru?

Kargo sektörünü CargoTech çok etkiledi. Birçok şirket sektöre daldı. Örneklerden birisi Ulusoy. Varan da o sırada kargo sektörüne girdi ama o hikâye çok farklı bir hikaye. İlerde anlatacağım. Ulusoy  daha önce beni ikna etmiş olan Celal’i genel müdür olarak işe aldı. Başarı, başarısızlık konusunda çok yazmak istemiyorum ama sonuçta Ulusoy, grup olarak Ulusoy Kargoyu Celal’e bıraktı. Celal, şirketin adını değiştirdi. Cargo@Cargo. Şirketin logosu ve renklerine baktığınız zaman bana bizden kopya çekmişler gibi geldi her zaman ama günahlarını almayalım. CargoTech TNT lojistiğe satıldıktan sonra Celal’de Cargo@Cargo’yu Yurtiçi Kargoya sattı. Hem de bizden çok iyi bir fiyatla.

Horoz’da lojistik işine girdi. Aras kargo Fillo Lojistiği kurdu.

Koca Yusuf Nakliyat firması tüm kamyonlarına “Koca Yusuf Logistics” logosunu yazdırdı. Bir akşam eve dönerken hanımla şakasını yaptık, ertesi gün yolladığı fotoğrafı görünce ağzım açık kaldı. “Harput Logistics” de artık yollardaydı. Dedim ya, CargoTech çok etkilemişti tüm sektörü.

Artık “nakliye”ciler sadece evden eve taşımacılık yapanlardı. Onlar da “Ne ilgisi var lan?” diyerek evden eve lojistik yapmama basiretini gösterdiler.

1995 yılında şirketi ilk kurarken, isim tescili için Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ismimizi tescil etmedi. Şirketin arzulanan adı “CargoTech Lojistik Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş.” idi.

Tescil etmeme gerekçelerini duyunca yıkıldık.

“Lojistik askeri bir terim olduğu için şirket adında kullanılamaz.” demişlerdi.

Uzun çabalar sonucu bir şekilde ikna oldular ve adımız tescillendi. Ama ne kadar uğraştıysak CargoTech adını kabul ettirememiştik. KargoTek olarak tescil edildik.

Bütün şirketler lojistiğe yönelmişti ama şekil olarak.

O zamanlar (ve hala) bir şube müdürünün performansı yaptığı ciroyla ölçülüyordu. Biz “Paradigm Shift” yapmıştık.  Bizim şube müdürlerinin performansını teslimatlarının düzgünlüğüyle ölçtük. Şube müdürlerimize bunu anlatabilmek çok uzun zaman aldı. Bir Trabzon şube müdürümüz vardı hiç unutmam. Biz teslimat performansını anlattıkça o Trabzon’dan mevsiminde dönüş yükü olarak çay yükleyebileceğini anlatırdı. Ama bizim taşıma fiyatlarını indirmemiz gerektiğini anlatırdı hep. Teslimat performansını anlatamadık aylarca. Sonuçta doğal olarak ayrıldı yollarımız.

Bir şirketin başarısını üç faktör oluşturur. Bunlardan birincisi şirketin vizyonudur. Eğer çalışana anlatıp benimsetemezseniz bu vizyonun hiç kıymeti yoktur.

İkincisi çalışan niteliğidir. İyi çalışanlara sahipseniz, şirketin yolu açılır.

Üçüncüsü için hiçbir şey yapamazsınız. Talihtir üçüncü faktör. Şirketin talihi varsa siz yürümeyi hayal ederken, şirket uçar gider. Sizle hiç ilgisi olmayan bir sendika rakibinizde grev yapar, işinizin hacmini bir gecede patlatır. Talihi yoksa işin, grev yapılan firma siz olursunuz.

İlk iki faktör için elinizden geleni yaparsınız. Üçüncü faktör için yapabileceğiniz hiçbir şey yoktur.

2001 sonrası Kargo sektörünü hep dışardan izledim. Sektörde tecrübe kazanmış olanlar, hep bilir bu gerçekleri. Bir şubenin önünden geçerken anlarsınız şubenin ve şirketin durumunu. Daha ilginci, artık internet var, insanlar yazıyorlar bir yere yaşadıklarını. Hele bir site var ki…

Sitenin adı sikayetvar.com. İsterseniz kargo şirketlerinin durumuna bir bakalım bu siteden.

11/01/2018 tarihindeki durum.

 

Yurtiçi Kargo:

Müşteri memnuniyeti %34

Teşekkür oranı %7

Şikâyet 13.266

Aras Kargo:

Müşteri memnuniyeti %21

Teşekkür oranı %4

Şikâyet 45.495

MNG Kargo:

Müşteri memnuniyeti %17

Teşekkür oranı %3

Şikâyet 17.153

Sürat Kargo:

Müşteri memnuniyeti %49

Teşekkür oranı %22

Şikâyet 26.484

 

Rakam yorumlamasını biliyorsanız durumun çok kötü olduğunu görebilirsiniz. Bu rakamlar sadece sikayetvar.com a yazanlar için. Hiç yazmayanları bilebilmek mümkün değil.

Şimdi bir de e-ticaret şikayetlerine bakalım.

Hepsiburada.com

Müşteri memnuniyeti %31

Teşekkür oranı %9

Şikâyet 22.464

N11.com:

Müşteri memnuniyeti %55

Teşekkür oranı %25

Şikâyet 5.371

Gittigidiyor.com:

Müşteri memnuniyeti %31

Teşekkür oranı %12

Şikâyet 8.907

Bu şikayetlerin en az %50 si kargo şirketleriyle ilgili. Durum çok kötü yani.

Aslına bakarsanız, www.sikayetvar.com sitesinde kargo kelimesini sorguladığınız zaman ikiyüz binin üstünde şikayet var.

Peki neden böyle ve bu durum nasıl düzeltilebilir?

Önce işin neden böyle kısmına bakalım.

90’lı yılların sonuna doğru başladı Türkiye’de e-ticaret. İlerici ve öncü, geleceği doğru tahmin edenler bu sektöre girdiler. Önceleri sadece web sitelerine konsantre oldular. Sonra e-ticaret sektörünün başarısının en önemli ayağının lojistik olduğunu acı tecrübeler yaşayarak öğrendiler. Ama başka çareleri yoktu. Kargo firmalarıyla yapacaklardı bu işi. Kargo şirketlerini adam etmeye çalıştılar ama kargo şirketlerini hiç anlamadılar.

Kargo nasıl taşınıyordu bu ülkede. İnanmayacaksınız ama Kargo sektörünün gerçek doğuş yılı olan 1987 yılından beri yöntem hiç değişmedi. 30 yıldır kargo bu ülkede aynı şekilde taşınıyor.

Birtakım teknolojiler (barkod, konveyörler, vs.)  sisteme enjekte edildi, ama yöntem hiç değişmedi. Hadi ben size 1995 te nasıl yapıldığını anlatayım da gülün (ya da ağlayın).

Siz telefon ediyorsunuz kargo şubesine “Kargom var, gel al!” diyorsunuz. İyi şube, “Ne kadar kargo var?” diye soruyor, amacı gönderdiği aracın verdiğiniz malı alabilmesi. Günün hangi saatinde telefon ederseniz edin, araç size 16:00 17:30 arasında geliyor. Size bir ambar tesellüm fişi veriyor, malı verdiğinizi bununla ispat edebilesiniz diye.

Bugün ise, telefon etmiyorsunuz, günün belirli saatlerinizde biriken kargo bilgilerinizi bilgi işlem sisteminiz otomatik olarak kargo şirketinin bilgi işlem sistemine otomatik olarak gönderiyor. Çok malınız olduğunda erkenden bir araç geliyor mu? Bazen. Çünkü kargo firmasında bir insanın sistemine bakıp, araç ayarlaması yapması lazım. Bazen bakıyorlar, ama genel olarak yapılan, her gün aynı aracı yollamak. O araç malı alamazsa o zaman çözüm bulunmaya çalışılıyor.

Araç geldi, kargolarınızı aldı. Şubeye götürdü. Şubede faturalar kesildi. Barkodlar basıldı. Kolilerin üstlerine yapıştırıldı. O koliler bir kamyonete ya da kamyona yüklendi, aktarma merkezine doğru yola çıktı.

Bugün (eğer hacminiz yeterince büyükse), sizin deponuz kargo şubesi oluyor. Sizden kargolarınızı aldıkça faturaları ve barkod etiketleri basıyorlar. Gene kamyon veya kamyonete yüklenip aktarma merkezine gönderiliyor.

Kamyonlar, kamyonetler en erken 21:00 civarında aktarma merkezine varıyor.

Aktarma merkezi dediğiniz yer 1995 te kamyonların sıra sıra dizildiği kocaman bir yer. O kocaman yerin bir ya da bir kaç girişi var. Kargoları taşıyan bir kamyonet içeri girdiği an kamyonetin kapıları açılıyor ve üzerine “okuyucu” adını verdiğimiz bir adam çıkıyor. Kamyonetin yanına da “yazıcı” adı verilen bir adam yanaşıyor. Yazıcının elinde bir kağıt var yazdığı, doğal olarak diğer elinde bir kalem.

Okuyucu kamyonetteki kolileri birer birer alıyor ve aldığı kolinin üstündeki yazıları bağıra çağıra okumaya başlıyor. “294353 ADANA, 294359 ANKARA, 360 ANKARA, 294358 ANTALYA, 360 a bir ilave…” Kamyonetin önünde çalışanlardan oluşan bir kuyruk oluşuyor. Bildiğin insan konveyörü. Yazıcı her okunan koliyi “İniş listesi” denilen bir listeye yazıyor. Amaç her şeyi kayıt altına almak. İnsan konveyörü ise kendisine kamyonetten verilen koliyi okuyucunun bağırdığı ilin kamyonuna götürüyor. Her kamyonun başında bir yazıcı olması lazım tabi ki, onlar da “Yükleme listesi” denilen belgeyi dolduruyorlar. Yüklenen kamyonların üstünde de “istifçi” denilen çalışanlar var. Onlarda gelen kolileri kamyona uygun biçimde yüklüyorlar. İstifçi deyip geçmeyin, kargo dünyasının en önemli insanıdır. Senin iki kamyona yüklediğin malı, bir kamyonete sığdırabilir iyi bir istifçi. Çünkü her çeşit koli vardır Türkiye ticaretinde. Minnacık bir rulman kolisi 70 kg ağırlığındadır. Oysa kocaman bir tekstil kolisi 4 kg ağırlığındadır.  Tekstil kolisinin üstüne rulman kolisini koyarsan, doğası gereği rulman kolisi, tekstil kolisini ve içindeki gelinliği delip dibe iner. Turşu kolisi altındaki tüm koliler ıslatmaya meyillidir. Ve en önemlisi o kamyon yüklendikten sonra, bir santimetreküp boş hacim kalmamalıdır.

Hiç unutmam, evimi Beylikdüzü’nden Edremit’e taşıyoruz. “Okuyucu” dediğimiz canım Eko evden taşıyacağımız her eşyayı evden işçilerin sırtına verip zihinsel kayda alıyor. Eşyaların yarısı yüklenmeden bir işçi, “Abi aşağıdaki kamyon doldu, sen bir kamyon daha çağır” dedi. Ekrem, “Hay sizin…..” diye okkalı bir küfür savurup aşağı indi. Ben de onunla birlikte indim. Bir baktım ki, gerçekten kamyonda azıcık yer kalmış. Ekrem bağıra çağıra bolca da küfrederek tüm malı kamyondan yere indirtti. Sonra tekrar yükledi. O yüklediğinde, kamyonun yarısı boştu. Edremit’te kamyonu boşalttığımızda bir şifonyerin bir çekmecesinin kapağındaki bir çizik dışında en ufak bir hasar yoktu. O çiziği, Ekrem’i her gördüğümde anlatırım. Her anlattığımda yüzü kızarır. “Şaka yahu” deyip boynuna sarılırım. Yüzü ışıl ışıl olur her seferinde.

Barkod kullanabilirsiniz, konveyör kullanabilirsiniz, her türlü teknolojiyi uygulayabilirsiniz ama iyi bir istifçiyi hiçbir bilgisayar programı yenemez. Ama dürüst olmak gerekirse, iyi bir istifçi binde bir karşınıza çıkar.

Özetle gelen her kamyondan indirilenler kayda alınıyor, Kamyonlara yüklenen her koli de kayıt ediliyor.  Saat gece yarısını geçtikten sonra, 393256 mı 339596 mı pek önemi kalmıyor doğal olarak. İnsan konveyörü de okunan her koliyi en yakın kamyona bırakmaya meyilli hale geliyor. Siz istediğiniz kadar “393255 ADANA” diye bağırın, en yakın kamyon Trabzon kamyonu ise o koliyi taşıyan işçi, kolinin Trabzon’a gitmesinin tüm ülke için daha yararlı olacağını düşünüp, koliyi Trabzon kamyonuna bırakıyor. Yüklenen kamyonun üstündeki okuyucunun konveyör işçisini dövmek için kamyonun üstünden atladığına çok şahit olmuşumdur.  Şimdi okuyucu ve yazıcı kullanılmıyor artık. Bütün bunların yerini barkod okuyucular ve mekanik konveyörler aldı şükürler olsun. Ama istifçiler hala orada olmak zorunda. Koliler tam bir standarda ulaştığında onlara da gerek olmayacak teorik olarak. O zamanlar bana minnacık bir kayıktaki iyi bir balıkçı ile, teknolojik olarak tam donanımlı bir balıkçı teknesi arasındaki farkı gösterdi çok şükür. Küçük kayıktaki iyi bir balıkçının tuttuğu balık daima daha lezzetlidir.

Sonra, kamyonlar hedeflerine doğru yola çıkarlar. Bunun gerçekleşme saati gece yarısıdır. O zamanlar ulaşım süreleri bugünkü ulaşım sürelerinden çok farklıydı. İstanbul Ankara arası 7 saatti. İzmir’e 8 saatin altında varmak çok zordu. Hele tatil sezonu ise, Yalova sonrası Süpürgelik rampası yolu 1 saat uzatırdı. İzmir trafik polisleri de tüm kamyonları saat 07:00 de İzmir girişinde durdurur, 09:00 dan önce salmazlardı.

Neyse kolimizin yoluna devam edelim. Kolimiz varacağı şehrin aktarma merkezine varınca gene kamyonun üstüne bir okuyucu çıkar. Koliler indirilip şube kamyonetlerine yüklenirler. Şube kamyonetleri şubede tekrar yere indirilir. Orada, dağıtım kamyonetlerine yüklenirler. Saat en erken 10:00 dur.  Ve dağıtıma çıkarlar. Siz sipariş ettiğiniz bilgisayarı evinizde bekliyorsanız, dağıtım aracınızın rotasına göre belirsiz bir süre daha bekleyeceksiniz demektir bu. Eğer şube aracının üzerinde, fazla yük varsa doğal olarak ertesi güne kalır teslimat. İstanbul trafik şartlarında bir araç ortalamada en fazla 30 teslimat yapabilir. Büyük iş merkezlerinde bu rakam değişebilir ancak İstanbul şehri çok zor bir şehirdir. Diğer şehirler de her gün İstanbul’a daha çok benziyorlar.

Uzun süredir sektörün dışındayım. Dışardan bakmak insana bir görüş özgürlüğü veriyor. Ulan, 30 yıldır aynı mı çalışılır? Okuyucu ve yazıcıları barkod okuyucularıyla, insan konveyörlerini mekanik konveyörlerle değiştirmenin dışında bu sektöre katacak hiç mi fikriniz olmadı diye celalleniyorum her gün.

Kargo sektörünü yeniden düzenleyecek cesarette tek bir girişimci, çıkmıyor mu bu ülkede diye hayıflanıyorum her sabah.

2001 krizi, umutsuzluğum ve dahiyane bir çözüm

2001 yılının başında bir anayasa fırlatma krizi yaşadık. Her şey tepe taklak oldu. Hiç unutmuyorum, o güne ilk tepkim 3-4 kuruş birikimimi repo yapmak olmuştu. Aracı şirket o akşam bana %840 repo geliri verdi. Ertesi gün işe geldiğimde hep yaptığım gibi dünkü ciroya baktım. Para birimleri değiştiği için yanlış hatırlıyor olabilirim ama 24 milyon gibi bir rakamdı. Ortalama ciromuzu tutturmuştuk gene. Yarım saat sonra finanstan sorumlu ortağımız beni aradı ve bankaların bize tahakkuk ettirdiği günlük faizi söyleyince bir saat boyunca nefes alamadım. Dün için bankalara ödememiz gereken günlük faiz 26 milyondu.

1000 kişi 24 saat, 300 müşteriyle çalışıyorsunuz binlerce koliyi 250 kamyon, kamyonetle taşıyorsunuz, yüzlerce fatura kesip 24 milyon ciro yapıyorsunuz, ve kel, göbekli, üstelik kısa boylu bir banka müdürü size aynı gün için 26 milyon faiz faturası kesiyor.  O taraflarda yanlış bir işler oluyor bence.

Şirket olarak uyguladığımız çok güzel bir prensip vardı. “Ne kadar alacaklı isek o kadar borçlu olacağız.” Şirketin müşterilerden 1 milyon dolar alacağı vardı ve bankalara da 1 milyon dolar borcu. Bankalar hem günlük faizi tahakkuk ettiriyorlar hem de borcumuzu kapatmamızı istiyorlardı.

Yaşar’ın dehasıyla inanılmaz bir operasyon gerçekleştirdik. Dolar fiyatla çalışan müşterilere gittik, ve bir soru sorduk. “100 bin dolar kazanmak ister misiniz?” cevap doğal olarak “evet”ti.

İlk müşterinin aylık cirosu 100 bin dolar civarındaydı, kriz sebebiyle dolar da patlamıştı. Önümüzdeki 6 ay boyunca doları sabitlemeyi teklif ettik. Ama şartımız 6 aylık ciroyu peşin olarak ödemeleriydi. Teminat mektubu istediler. Bizim finansör ortaklar sayesinde teminat mektubunun çıkması 20 dakika sürdü. Biz bu tekliflerle 2 ayda müşterilerimizden 1 milyon dolar topladık ve tüm kredi borçlarımızı kapattık. Bankalar bu işlemden sonra “ne olur bizden kredi alın” diye yalvararak geldiler, üstüne üstlük o beni nefessiz bırakan 26 milyonluk faizlerin de önemli bir bölümünü sildiler.

Sizin buradan çıkarmanız gereken ders: Bankalardan mümkün olduğunca uzak durun. Sadece çok paranız varsa sizi çok severler. Çok paranız varsa… uzak durun bankalardan. Ne gerek var zaten?

CargoTech şimdi nerede diye soranlara bir bilgi vermek lazım.

Cargotech’i her gün defalarca görüyorsunuz. Şimdiki adı CEVA Lojistik. 2001 yılında TNT Lojistik CargoTech Lojistiği satın aldı. Biz de bu satın almadan 3-5 kuruş nasiplendik. Bize güvenen finansör ortaklarımız yaptıkları yatırımın karşılığını aldılar. Allah onlardan razı olsun, kazançlarını da sağlıkla, keyifle harcasınlar, benim açımdan her kuruşu onlara helaldir. Onlar da haklarını bana helal etsinler. TNT lojistik, Koç Holding ve uluslararası TNT Lojistik firmasının %50-50 ortaklığıydı. İki sene sonra Koç Holding hisselerini TNT ye devretti. 2-3 sene sonra CEVA, global olarak TNT lojistiği satın aldı.

Cirosu nedir bilmiyorum, Merak ta etmiyorum aslında, ama bir şeyi biliyorum. Banim yarattığım yazılım ufak tefek değişikliklerle hala aynen kullanılıyor.

İçim cız ediyor öte yandan… Çok gelişebilirdi bu yazılım diye…

Biliyorum ki her şey olacağına varıyor.

Sonraki cümle…

“Belki yeri değil ama size bir fıkra anlatacağım.”

Son derece gergin bir toplantının başlangıcında söylenecek laf mı bu? Yaşar söyledi bu lafı.  Ama öncesi var illa ki.

Girişim Pazarlama’yı hedef edindik kendimize. Toplam sevkiyatları o zaman tüm sevkiyatımızın neresinden baksan 15-20 katı. Çocukken öğrendiğim bir laf var, Elini korkak alıştırmayacaksın diye. O hesap yani. Almamız mümkün değil ama vizyonumuz, iş yapma biçimimiz belki de yaydığımız ışık… Bilemiyorum artık, bizi bir denemeye karar verdiler. Dediler ki, Samsun’a bir kamyon mal var, siz yapın bu sevkiyatı. Bizde bir sevinç! Alıyoruz bu işi diye hoplayıp zıplıyoruz.

Öyle bir akşam ki, Samsun’a doğru düzgün kamyon bulunmuyor İstanbul’da. Biz cakalar yapmışız Girişim Pazarlama’ya “Tüm kamyonlarımız çelik kasa” diye. O gece aktarma şefimiz sabaha karşı bir kamyon buluyor ve malı yüklüyor. Tahmin edebileceğiniz gibi kamyon açık kasa. Bizim şefimiz brandasında koca bir yırtık olduğunu da fark etmiyor gecenin yorgunluğunda. İşin kötüsü yüklediği malın ne olduğunu da çok bakmıyor.  Yük tuvalet kâğıdı. Branda yırtık ve kaçınılmaz bela geliyor. Merzifon da gök gürültülü sağanak yağış var. Kamyon Samsun’a varıyor. Ama ilk yaya üst geçidine sığmadığı için hedefe varamıyor. Kâğıt suyu emince şişiyor. Kamyonun yükü şiştikçe şişiyor, ve kamyonun sırtında 3 kamyon yükü haline geliyor. Girişim Pazarlamanın Samsun bölge müdürünün telefonunu buluyor. Geçitten geçemediğini söylüyor. Bölge müdürü de sıcacık yatağından kalkıp eline fotoğraf makinesini alıp kamyonun fotoğrafını çekiyor, ofisine vardığında da İstanbul’da yetkili herkese mail olarak “Malı  teslim alamadık. Geçitten geçebilse alır mıydım bilmiyorum” mealinde bir mesaj atıyor. İstanbul’daki bütün yetkililerde maili bize yönlendirip “Öğleden sonra 14:00 te sizi toplantıya bekliyoruz” diyorlar.

Yaşar odamın kapısında göründüğünde, “Abi, server da bir problem var” falan gibi bir şeyler gevelemeye çalıştım ama “öptürtme server ını” tepkisini verince toplantıya katılma motivasyonunu veriverdi bana.  Gittik toplantıya çaresiz. Tam 14:00 da vardık Girişim Pazarlamaya. Bizi bir toplantı odasına aldılar ki amfi gibi bir toplantı salonu. Biz aşağıda oturacağız besbelli. Ne çay ikram ettiler ne de başka bir şey. Yarım saat te beklettiler mi? Yaşar normalde yarım saat bekletilince çıkar gider. Sürekli odayı arşınlıyor. Tek kelime aramızda konuşamıyoruz. 14:30 da kapı açıldı ve ellerinde defterleri kalemleri bir grup yönetici girdi salona. Bize yukardan bakan sandalyelere oturdular. Birisi, “konuyu biliyorsunuz, buyurun sizi dinliyoruz” dedi.

Yaşar  her zamanki pırıl pırıl gülümsemesiyle, “Belki yeri değil ama size bir fıkra anlatacağım” dedi ve fıkrayı anlattı.

Temel ile Fadime Marangoz İdris’e yatak odaları için bir dolap yaptırmışlar. İdris’te tüm hünerini döktürmüş ve o güne kadar imal ettiği en güzel dolabı yapmış. İdris’e parası ödenmiş ama birkaç gün geçince Temel ile Fadime bir şey fark etmişler. Dolabın bir kapısı bazen kendi kendine açılıyormuş. Durumu İdris’e söylemişler, İdris gelmiş bir saat dolabın karşısında beklemiş ama dolabın kapağı hiç açılmamış. Olayın o kadar önemli olmadığını söyleyip ayrılmışlar. İdris o gece uyuyamamış.

Ertesi sabah Temel iş seyahatine gidecek, bavulunu alıp ayrılmış evden. Fadime’de yatak odası penceresinden Temel’e el sallarken bir de bakmış ki 5 numaralı otobüs evin önünden geçiyor. Pat dolap kapısı açılmamış mı? Fadime Temel’i uğurladıktan sonra ayrılmamış pencereden. Bir süre sonra 5 numaralı otobüs geriye dönmüş ve tam evin önünden geçerken dolabın kapağı tekrar açılmış. Fadime çok heyecanlanmış. Hemen İdris’i aramış. “İdris, buldum sebebi, 5 numaralı otobüs geçerken kapak açılıyor.” demiş. İdris’te “Saçmalama yenge, öyle şey olur mu?” diyemediğinden, “hemen geliyorum yenge” demiş. Kısa sürede de Temel’lerin evine varmış, Birlikte pencerede 5 numaralı otobüsü beklemeye başlamışlar. 5 numaralı otobüs bir müddet sonra görünmüş ve tam evin önünden geçerken dolabın kapağı açılmış. İdris şokta. “Yenge haklısın galiba, bu işi çözmenin tek yolu var, ben dolabın içine gireyim, 5 numaralı otobüs gelirken sen dolabın kapısını tıklat, ben dikkatle kapı mekanizmalarına bakayım, olayı çözeriz evelallah.” demiş. Fadime’de “Tamam” deyince Her ikisi de pozisyonlarını almışlar. Tık, sokak kapısı açılmış, Temel içeri girmiş. “Aşkolsun Fadime, uğurlu kravatımı almamışım, sen de beni hiç uyarmadın.” diye sitem edip dolabın kapağını açmış. Dolaptaki İdris’le göz göze gelmişler. İdris bir iç geçirip, Temel’in gözlerine içine bakarak “Yahu Temel, ben sana burada 5 numaralı otobüsü bekliyorum desem inanmazsın değil mi?” demiş.

Herkes kahkahadan kırılıyordu. Yaşar devam etti. “Ben şimdi size bu Samsun kamyonunun başına ne geldiğini anlatsam bana inanmazsınız, Lütfen bize bir şans daha verin.” dedi.

Vallahi de verdiler billahi de verdiler. Ama bizim için çok büyük bir lokmaydı Girişim Pazarlama. Birkaç ay sonra helalleşip ayrıldık. İki taraf için de doğru karardı.

Sonuçta artık ödemelerini yapabilen, ortaklarına geçim sağlayan, hatta tasarruf etmelerini bile sağlayan bir şirket olmuştuk. Üstüne üstlük başımız dik, alnımız aktı.

İlk Barkod, ilk internet ve ilk Proof of Delivery

2 yıl sonunda dönebilir hale gelmiştik. Bizim kafamızda kırk tilki dolaşmaya devam ediyordu. Şube sayımız az olduğu için tüm bölge ve şube müdürlerimizin her an tepesindeydik. Bu arada programı DOS ortamından kurtarıp Windows ortamına taşımıştık. Kazanıp harcayacağımız paralara kıyıp Dolphin barkod okuyucu terminaller aldık. Güzin hanım ve İGE Elektronik’te kocaman bir selam hak ediyor bu noktada.   Artık her kolimizin üstünde takip kolaylığı sağlayan bir barkod etiket vardı. Buna 1997 yılında başladık, 1999 dan önce tamamlamıştık. Her şubemizde Xerox marka (3ü bir arada) yazıcı-tarayıcı-faks makinelerimiz vardı. Kuryelerimiz teslimatı yaptıklarında, şubeye döndüklerinde teslimat belgesini Xerox makinada taratıyor ve dokümanı internete yükleyebiliyorlardı. Müşterilerimiz görsel tasarımı bir felaket olan web sitemize girdikleri zaman teslimat evrakını resmen görebiliyorlardı! Bunu yaptığımızda sene 1997-1998 di. Kargo şirketlerinin sayfalarında tarihçe bölümüne girdiğinizde bakın. 2000-Türkiye de ilk barkod terminal kullanımı başladı. diye yazıyor.

Güzin hanım şahittir neyin ne zaman yapıldığına…

Başka bir komiklik daha var. Biz bu işe başladık. Müşteri sayımız inanılmaz artıyor. Ajlan, Express Kargo’da fırtınalar estirdi. Hemen barkod düzenine geçildi. Çok basit bir detay bütün bu geçişin içine sıçtı. (Özür dilerim ama, durumu anlatmak için başka bir fiil yok!)

O zamanlar sadece nokta vuruşlu yazıcı kullanıyoruz. DOS ortamından bu yazıcılara bir şey bastırırken, “print” diyoruz nokta vuruşlu yazıcı da print dediğimiz karakterleri basıyor. Windows ortamında ise durum çok farklı. Print dediğimiz anda Windows karakter basmıyor, resim basıyor. Normal olarak DOS ta 15 saniyede bastığınız bir faturayı Windows resim olarak bastığı için bir faturanın basılması 3-4 dakikayı buluyor. İlk canlıya geçtikleri akşamı ben Express Kargo’nun bir şube sekreterinden seneler sonra dinledim. O şube her akşam 300 fatura kesen bir şube.  300 faturanın basılması bu durumda yaklaşık 1000 dakika sürecek. 1000 dakika demek 16-17 saat demek. Fatura basılmaya zaten saat 16:00 dan önce başlanamıyor. Faturaların basılması sabaha anca biter. Sonra da barkodlar basılacak. Oysa Aktarma merkezinde tüm araçların 12:00 da çıkması lazım. Express Kargo İstanbul o gece darmadağın olmuş. Doğal olarak ta ertesi gün tüm Türkiye dağılmış.

Bakın böyle miş mış diye anlatıyorum ama sanmayın ki, bunların hepsini sonradan duydum. Kargocuların bir lafı vardır. Derler ki, “Kargoyu laf taşıdığımız kadar süratli taşısaydık, patronun serveti Bill Gates’in servetini üçe katlardı.” Bill Gates’i ben uydurdum ama laf kargocuların lafıdır. Kargo camiası her an her şeyi bilir. İşin sıkıntısı: Bilmeyenler uydururlar. Usta kargocu gerçek dedikodu ve yalan dedikoduyu derhal ayırt edebilir! Kargo Takip Sema da buradan kocaman bir selamı hak ediyor.

Dağıttım gene konuyu, 3-5 ay sonra toparladılar fatura basım işini. Ben gene bu işin sırrını vereyim. Nokta vuruşlu yazıcı kullanacaksanız, önce basacaklarınızı bir txt dosyasına basın, sonra programınızın içinden DOS print komutunu kullanın. En doğru nasihat şu olur gençlere. Yazdığınız programı ofisinizde test etmeyin. En azından iş yükü ortalama bir şubeye gidip test edin. Yemiş olduğunuz boku orada tadar ve gerekli düzeltmeleri yaparsınız.

Bütün bu olaylar oldukça bizim ciromuz artıyordu. Müşteri şikayetleri oldukça hep üstüne gittik. Düzeltmeye çalıştık hatalarımızı. Müşteri hizmetleri departmanı bu prensipten hiç ayrılmadı. Hiç işimiz olmamasına rağmen dost hatırına Ankara’dan İstanbul’a piyano taşıdık. Gerçi yeniden akort edilmesinin faturası bizim taşıma fiyatımızın 3 katıydı ama olsun. Müşteriden teşekkür almayı başarabildik. Bir pazar gecesi bir dostumuzun ricası Atatürk hava limanına bir araç göndermemize ve o aracın direk Isparta’ya gidişini tetikledi, söylendiğine göre taşıdığımız ilaç bir çocuğun hayatını kurtardı ama o teslimat yapılırken biz bütün ortaklar fosur fosur uyuyorduk. Çalışanlarımız her zaman bize inandı, Onlara hiç yalan söylemedik. Sadece kargoları değil bizi de sırtlarında taşıdılar ve bugün bunları size anlatabiliyorsam, onların güzel kalpleri ve emekleri sayesindedir. Hepsinin yolları, bahtları açık olsun, üzerlerinde bir hakkım varsa dibine kadar helal olsun. Umarım onlar da haklarını bana ve arkadaşlarıma helal ederler.

Tahsil etmek ya da edememek.İşte bütün sorun bu!

Çok büyük bir ikilem yaşıyorum, bu hikâyeyi anlatayım mı, yoksa pas mı geçeyim diye…

Çünkü hikâyede suç var.

İnsanların kendi adaletini, kendilerinin yerine getirmesi gelenekte olmasına rağmen her zaman yanlıştır. Hukuk ve adalet kavramlarını yerle bir eder. Öte yandan hukuk ta adalet te yerle bir zaten ülkemizde.

İşin kötüsü sadece bizde değil uluslararası basını takip ettiğim kadarıyla. Tüm dünya yavaş yavaş bu dipsiz sarmala giriyor.

Neyse, anlatmaya karar verdim hikâyeyi.

Bir rapor çok önemlidir sektörde. Yurtiçi Kargo ve Aras Kargo’da çalışanlar “Süspan” derler bu rapora. Express Kargo ve bizim takım “Borç Ödeme Raporu” derler. Raporun tanımını yapacağım ama, raporun yaratılmasındaki nedeni anlatayım önce.

Bir şube müdürünün maaşı bugünün parasıyla, 2.000- 2.500 TL dir. Oysa tahsilat yapılan bir cuma günü yaptığı tahsilat, bunun 5-10 katıdır. Üstüne üstlük, şube müdürlerinin maaşını gününde alması da nadir görülen bir olaydı o günlerde.  Geçim sıkıntısı, falan filan şube müdürleri şirket için yaptıkları tahsilatı kullanırlardı doğal olarak. Bölge müdürleri ve yardımcılarının önemli bir işi de bunu fark etmek ve bu sıkıntıyı büyümeden çözmektir.

Borç ödeme raporu en büyük silahtır, borç ödeme raporu şişiyorsa anlarsınız şubenin para kullandığını, çözmek için harekete geçmeniz gerekir.

O zamanlar bir bölge müdürü, ya da bölge müdür yardımcısı şubeye girdiğinde herkes ayağa kalkardı ve gelen müdürünü masasına buyur ederdi şube müdürü. (Aynen bakan geldiğinde Valinin yerine davet etmesi gibi bir şey!) Ama kargo işinde farklı bir gerekçe daha vardı. Masaya oturan müdür, “Naaber? Nasılsınız?” dan sonra sağ üst çekmeceyi açardı ilk iş. Nedeni gayet basit. Tahsil edilecek faturalar hep sağ üst çekmecede bulunurdu. Gelen müdür getirdiği borç ödeme listesi ile tahsil edilmemiş faturaları karşılaştırırdı. İkisi uyuşursa mesele yok. Ama para kullanan bir şubede liste farklı olurdu. Şube müdürü tahsilatını yapmış olduğu faturaları müşteriye vermek zorunda. Ama tahsilatı merkeze bildirmezse parayı kullanabilir. Faturalarla liste tutmazsa şube müdürünün para kullandığı aşikardır.

Eee tamam, para kullanmış şube müdürü. Şimdi ne yapacaksınız? İlk benim aklıma gelen şey müdürü kovmak. Peki, parayı nasıl geri alacağız? Yapabileceğiniz şey şirket avukatına haber verip, savcılığa bir “zimmete para geçirme” suçu için suç duyurusunda bulunmak. 2-3 sene içerisinde dava belki sonuçlanır ve siz bir icra takip davası açabilirsiniz. 2-3 sene sonra icra yoluyla alacaklarınızı tahsil edersiniz belki. O zamanlar bölge müdürünün yaptığı bu değildi. O gün, o şube müdürünün zimmetine geçirdiği parayı getirip teslim etmesinin dışında başka çözüm kabul edilmezdi.

Bu nasıl yapılacak?

Adamı dövecek ya da bacağına kurşun sıkacak haliniz yok. Bir şekilde bu parayı almanız lazım. İnsan psikolojisi ilginçtir. Bölge müdürünün söylemesi gereken şey şu. “O para gelmeden bu şubeden çıkamazsın.” Eğer etkili bir duruşunuz varsa o para bir şekilde gelir ve sorun çözülür.

Bazen de olmaz bu.

Bir bölge müdürünün yaşadığı olay şu:

Şube müdürü der ki, “Müdürüm, mümkünü yok! Canımı alacaksan al canımı. Benim o parayı bulmam mümkün değil. Ama önümüzdeki Çarşamba’yı beklersen ödemem mümkün.”

“Nasıl olacak o?” diye sorunca bölge müdürü, Şube müdürü cevaplar.

“Müdürüm Çarşamba’ya bir tüyo var. Halep Güzeli diye bir Arap atı var, bire 36 veriyor. Ben orada kazanırsam tüm hesabı kapatırız.” Zimmete geçirilen paraların nereye harcandığı belli oluyor böylece…

Durum tam bir çıkmaz!

Bölge müdürünün aklına bir fikir geliyor.

“Kalk gidiyoruz” deyip hareketleniyor. Şube müdürü, “Nereye gidiyoruz?” diye sorunca, “Florance Nightingale hastanesine” diye cevaplıyor. “Hayırdır müdürüm, ne yapacağız orada?” sorusuna ise verilen cevap…

“Bak kardeşim, ben bu işe tek çözüm görüyorum. İki böbrek sana fazla. Birini alıyorlarmış hastanede 5.000 liraya. Senin bana borcun 3.500, ben onu alırım, sen de kalan 1.500 ü yatırırsın Halep Güzeline.”

Şube müdürü, “müdürüm bir telefon edebilir miyim?” diye soruyor.

Edilen birkaç telefon sonunda adamın akrabaları 1 saat içinde 3.500 lirayı getiriyorlar.

Bu hikâye yönetimde efsane oluyor. Ama daha bitmedi.

Bu hikâyeyi dinleyen bir bölge müdür yardımcısı aynı taktiği başka bir şubede kullanmaya karar veriyor.  Bana o hikâyeyi şöyle anlattı.

“Fatih bey, baktım şube müdürü oturuyor öylece. ‘Al canımı müdürüm, benim bu parayı bulabilmem mümkün değil. İster polise ver beni, istersen ayaklarımı betonlayıp boğaza at’ lafından başka bir laf söylemiyor. ‘Kalk gidiyoruz’ dedim. ‘Nereye müdürüm?’ diye sordu. ‘International a gidiyoruz, iki böbrek sana fazla’ diye kozumu oynadım. Ama adam ‘Tamam müdürüm, haklısın, başka çözüm yok galiba’ dedi. Fatih bey, biz bindik arabaya gittik hastaneye. İndik arabadan, hastanenin kapısına doğru yürüyoruz. Ben terleyip duruyorum. Hastaneden içeri girince ne diyeceğim ben, diye düşündükçe ter basıyor. ‘İyi akşamlar, satılık böbrek polikliniği nerede?’ diye sorulmaz ki. Gömleğim sırılsıklam olmuştu Fatih bey.”

Bana bunları anlatırken terliyor o anda olduğu gibi. Yanakları kıpkırmızı olmuştu. Ben gülmekten gebermek üzereyim. O devam etti.

“Tam kapının önüne vardık ki adamın dizlerinin bağı çözüldü de kurtulduk hastaneye girmekten. Çözdük bir şekilde tahsilatı. Bir daha tövbe. Yapamayacağım şeye hiç kalkışmam.”

Bir daha kimse böyle bir taktik kullanmayı denemedi tahsilat için.

Mecidiyeköy Gayrettepe sorunsalı ve Eko

Express Kargo’da Genel Müdür Yardımcısı olarak işe başlayalı birkaç gün olmuş. Benim garip bir huyum vardır. İşe erken gitmeyi severim, akşam kaçta yatarsam yatayım, muhakkak mesai saati öncesinde işte olurum.  Şirkette kimse yoksa sakin kafayla yapılması gereken işleri hallederim, şirket o sırada çalışıyorsa işin kenarında dururum. İşi en iyi böyle öğrenirim.

Bir gün sabah 6:00 da düştüm gene şirkete. Şehirler arası kamyonlar girmeye başlamış merkeze. Şube araçları da yerlerini almışlar. Girdim aktarma merkezine. Beni görünce, aktarma merkezi şefi ve baş şoför fırlayıp geldiler yanıma. Bir iki sohbet ettikten sonra yolladım onları işlerinin başına. Derdim işi seyredip öğrenmek.

Kısa sürede kavradım işin nasıl yürüdüğünü. Gelen şehirlerarası kamyonun üstünde Ekrem kamyondaki kolileri indiriyor, sonra üstündeki keçeli kalemle yazılmış olan fatura numarasını ve varış şubesini okuyordu. Kamyonun önünde bekleyen bir işçinin sırtına yüklüyordu. O işçi de koliyi okunan şubenin aracına götürüyordu. Bütün şube araçlarının üstünde şube adının yazdığı tabelalar vardı. Ekrem de (herkes onu sesinin gücü sebebiyle Eko diye bilirdi) koli üzerindeki yazıları okurken, şahin gibi işçinin gittiği yeri gözler, gerektiğinde uyarırdı taşımayı yapan işçiyi.

Şube kamyonetlerinde teorik olarak bir yazıcı bir istifçi olması lazımdı ama genellikle bu takımlar birden fazla kamyonete bakıyorlardı. Verimlilik arttırmak adına tabi ki.

O zaman adını bilmiyorum ama Eko’nun yanına yanaştım. İşine engel olmadan ne yaptığını gözlüyorum. Bir de baktım ki, kolinin üstünde M.Köy şube yazıyor ama Eko, “383226 Gayrettepe” diye bağırdı.

“Yanlış okudun” dedim.

Yüzüme boş boş bakıp, “Hayır doğru okudum” diye cevap verdi. Benim boş boş baktığımı görünce ilave etti. “Büyükdere caddesi no: 254 e kadar Mecidiyeköy şube, 254 ten sonrası Gayrettepe şube dağıtıyor, Antalya’daki kurye ne bilsin bunu?” dedi.

İnanır mısınız bilmiyorum ama Eko o güne kadar Büyükdere caddesine hiç gitmemişti.

Eko CargoTech masalının en önemli kahramanlarından biri oldu benim için. Dostluğumuz hala devam ediyor şükürler olsun.